KChWE

Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej – historia powstania.

Geneza ruchu zielonoświątkowego.

Bezpośrednim poprzednikiem ruchu zielonoświątkowego (pentekostalnego) i jednym z jego głównych korzeni był ruch uświęceniowy (ang. Holiness Movement), który na swój sposób akcentował sprawę tzw. drugiego błogosławieństwa (ang. second blessing), czyli chrzest w Duchu Świętym. Główny wpływ na ruch uświęceniowy wywarli tacy mężowie Kościoła jak Asa Mahan, Dwight L. Moody, Charles G. Finney, Reuben A. Torrey i inni. Pragnęli oni ożywić wesleyańskie rozumienie dwóch kolejnych i odrębnych przełomowych doświadczeń religijnych w życiu człowieka. Pierwsze z tych doświadczeń religijnych nazywali odrodzeniem (ang. regeneration), a drugie chrztem w Duchu Świętym (ang. baptism with the Holy Spirit). Czynnikiem wyróżniającym ruch zielonoświątkowy zatem – choć nie stanowiącym jego istoty – w odniesieniu do ruchu uświęceniowego, i określającym jego tożsamość jest glossolalia, czyli mówienie innymi językami.
Samo określenie „zielonoświątkowcy” nawiązuje do biblijnego wydarzenia – wylania Ducha Świętego na pierwszych chrześcijan, które nastąpiło w żydowskie święto zwane „Pięćdzisiatnicą” lub „Zielonymi Świętami” (Dz. 2:1-21). W języku polskim najbardziej zadomowiło się określenie „zielonoświątkowcy” natomiast w jęz. angielskim używany jest termin „pentekostal” (od „Pięćdziesiatnica”). W języku rosyjskim o zielonoświątkowcach mówi się „piatidiesiatnicy”.

Jeśli chodzi o początek ruchu zielonoświątkowego, zwanego dzisiaj klasycznym pentekostalizmem (ang. classical pentecostalism), to powszechnie bierze się pod uwagę dwie daty, dwie miejscowości i dwóch liderów: 1901, Topeka, Charles F. Parham  i 1906, Los Angeles, William James Seymour. Gdy rozpatruje się zagadnienie początku ruchu zielonoświątkowego z punktu widzenia historii idei to należy wziąć pod uwagę pierwszą datę, i pierwszą miejscowość potraktować jako kolebkę współczesnego ruchu zielonoświątkowego. To właśnie wtedy Charles F. Parham (1873-1929), wyznawca Kościoła kongregacjonalnego, który następnie poprzez metodyzm znalazł się w szeregach ruchu uświęceniowego odczytał – jak mniemał – w Nowym Testamencie, a szczególnie w Dziejach Apostolskich, że biblijnym znakiem chrztu w Duchu Świętym, tak przecież szeroko propagowanym w ruchu uświęceniowym, jest glossolalia, czyli mówienie innymi językami. Jego doktryna znalazła wkrótce praktyczne potwierdzenie. 1 stycznia 1901 roku studenci założonej przez niego szkoły biblijnej w Topeka, Kansas, a następnie on sam, nawiedzeni potężnie przez Ducha Świętego zaczęli mówić innymi językami. Pierwszą studentką, która to przeżyła była Agnes (Agnieszka) N. Ozman (1870-1937). Na tej podstawie mówienie innymi językami jako znak chrztu Duchem Świętym zostało przez większość zielonoświątkowców, choć nie przez wszystkich, zdogmatyzowane.

 

Jednak uważa się, że większe znaczenie dla ruchu zielonoświątkowego miała postać Williama Jamesa Seymoura. Założył on w 1906 r. własny ośrodek tego ruchu, który znajdował się w starej metodystycznej kaplicy przy Azusa Street 312 w Los Angeles. Była to wspólnota wolna od uprzedzeń rasowych i stanowej segregacji, przychodził do niej każdy kto chciał. Ponadto Seymour wzbogacił formułę tego ruchu o murzyńskie pieśni spirituals i nadał mu cechy murzyńskiego gorącego entuzjazmu. To sprawiło, że zapoczątkowane w 1906 r. przy Azusa Street przebudzenie duchowe szybko objęło nie tylko całe Stany Zjednoczone, ale stało się ruchem międzynarodowym. W krótkim czasie dynamiczni zielonoświątkowi misjonarze dotarli ze swoim przesłaniem do Afryki, Australii i Azji.

 

 

Apostołem ruchu zielonoświątkowego w Europie był Thomas Ball Barratt (1862-1940), pastor metodystyczny w Oslo, w Norwegii, który podczas pobytu w Ameryce pod koniec 1906 roku doznał zielonoświątkowego przeżycia i po powrocie do Norwegii stał się gorliwym propagatorem pentekostalizmu zarówno w swoim kraju, jak i w innych krajach naszego kontynentu. Obok niego innym zasłużonym przedstawicielem tego ruchu przebudzeniowego był szwedzki pastor Lewi Pethrus (1884-1974).

 

 

 

 

Zielonoświątkowcy w Polsce.

W latach narodzin i kształtowania się europejskiego ruchu zielonoświątkowego Polska była nadal podzielona przez zabory. Pierwszymi zielonoświątkowcami na ziemiach polskich byli Niemcy. Najwcześniej idee zielonoświątkowe przyjęła wschodnia część Cesarstwa Niemieckiego, Śląsk, Pomorze i Prusy Wschodnie, także Poznańskie i Pomorze Gdańskie. To tutaj skupiały się najradykalniejsze elementy ruchu społecznościowego, neopietystycznego (niem. Gemeinschaftsbewegung), ruchu, który poprzedzał i ostatecznie wyłonił z siebie niemiecki pentekostalizm. Jego kaznodzieje, po rozłamie w 1909 roku, zorganizowali zielonoświątkowe Kościoły Niemiec. Już w roku 1909 odbyły się konferencje: 19-20 X 1909 roku w Ostródzie z udziałem przywódcy zielonoświątkowców niemieckich pastora Jonathana Paula (1853-1931), a 6-9 XII 1909 we Wrocławiu.
Jeśli chodzi o Polaków, to pierwszymi zielonoświątkowcami zostali niektórzy członkowie Społeczności Chrześcijańskiej, ruchu neopietystycznego w łonie luteranizmu na Śląsku Cieszyńskim. Założony przez nich Związek Stanowczych Chrześcijan był pierwszą niezależną wspólnotą zielonoświątkową w Polsce. Związek został zarejestrowany w starostwie w Cieszynie w 1910 roku (15 VII 1910) przez władze austriackie.
W roku 1920 Śląsk Cieszyński został podzielony między Polskę a Czechosłowację. Znaczne skupiska ludności polskiej, w tym także większość zielonoświątkowców, znalazła się poza granicami naszego państwa. Przedstawicielem zielonoświątkowców wobec władz czeskich na Zaolziu był Karol Kaleta. W Polsce natomiast zielonoświątkowcom przewodzili: Karol Śniegoń (do roku 1927, oraz po 1937), który doznał przeżyć zielonoświątkowych podczas konferencji niemieckich zielonoświątkowców w Nowej Soli, Karol Kupka (w latach 1927-1931) i Adolf Małysz (w latach 1931-1935). W przeddzień wybuchu drugiej wojny światowej Związek Stanowczych Chrześcijan liczył około 2000 członków. Po wkroczeniu wojsk niemieckich spotkania zielonoświątkowców zostały zakazane. Zbierali się więc oni na modlitwy po domach. Część ludności deportowano do Niemiec skąd powrócili dopiero po zakończeniu działań wojennych. Po 1947 roku zielonoświątkowcy cieszyńscy weszli w skład Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego.

Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej.

Drugi nurt pentekostalizmu na ziemiach polskich przyjął – po formalnym zorganizowaniu się – nazwę Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej. Chrześcijanie wiary ewangelicznej byli przed drugą wojną światową liczebnie największym Kościołem zielonoświątkowym w Polsce. Liczył on około 20 tysięcy wiernych skupionych w ok. 500 zborach i placówkach kościelnych. Jego instytucjonalne narodziny to zjazd przedstawicieli zborów zielonoświątkowych w Starej Czołnicy pod Łuckiem w maju 1929 roku, na którym doszło do zjednoczenia działających dotąd samodzielnie zborów z Polski centralnej i wschodniej.
Zanim doszło do formalnych narodzin tego ugrupowania, dla jego powstania istotny wpływ miały działania zielonoświątkowych działaczy z jednej strony na obszarze Polski centralnej, a z drugiej na obszarze polskich Kresów Wschodnich. Na ziemiach centralnej Polski dużą rolę dla rozwoju ruchu zielonoświątkowego miały z jednej strony skupiska niemieckiej ludności, wśród których znajdowały się niemieckojęzyczne zbory zielonoświątkowe, a z drugiej działalność różnych anglosaskich organizacji religijnych, które po I wojnie światowej rozpoczęły w odrodzonej Polsce działalność charytatywną. Organizacje te starały się łączyć udzielanie pomocy dla zniszczonego kraju z prowadzeniem akcji misyjnej. William Fetler powołał do życia w Warszawie American British Relief Commission, który został następnie w 1924 r. przekształcony w Stowarzyszenie Wzajemnej Pomocy Ewangelicznych Chrześcijan. Podobną do tej, którą prowadził w Łodzi Fetler działalność rozpoczął w Łodzi Gustaw Herbert Schmidt (1891-1958). Był on dyrektorem wschodnioeuropejskiej misji zielonoświątkowej mającej swoją siedzibę w Gdańsku, a centralę w Chicago. Do tych dwóch działaczy dołączył jeszcze w 1928 r. Artur Bergholc, który skończył wcześniej szkołę zielonoświątkową w Londynie. Działacze ci koncentrowali się w swojej pracy przede wszystkim na środowiskach luterańskich i baptystycznych w Łodzi, gdzie też powstała centrala koordynująca działalność pozostałych poniemieckich zborów zielonoświątkowych z poznańskiego i z Prus Wschodnich wraz z nowo nawróconymi Polakami.

 

Natomiast ruch zielonoświątkowy na Kresach Wschodnich praktykę chrztu Duchem Świętym poznał dzięki reemigrantom z Ameryki, którzy po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. zaczęli wracać w swoje rodzinne strony. Zielonoświątkowe przeżycia szerzył również w latach dwudziestych ukraiński ruch zielonoświątkowy. W 1926 r. powstał Wszechukraiński Związek Chrześcijan Wiary Ewangelicznej kierowany przez przybyłego z Ameryki I. E. Woronajewa.
W maju 1929 r. doszło do wspomnianego już zjazdu w Starej Czołnicy (powiat łucki, województwo wołyńskie). Na czele wybranych władz Kościoła stanął Artur Bergholc z Łodzi, która stała się siedzibą władz naczelnych. Przed drugą wojną światową Kościół był wielonarodowościowy. I dlatego np. wydawał swoje czasopisma w kilku językach: w Łodzi „Przystęp” w języku polskim pod redakcją Artura Bergholca, w Tarnopolu w języku ukraińskim „Ewangelskij Hołos” pod redakcją Grzegorza Fedyszyna, a w Gdańsku w języku rosyjskim „Primiritiel” pod redakcją Gustawa Herberta Schmidta. W Kiwercach pod Łuckiem utrzymywano Dom Sierot kierowany przez Lubę Kobiako.

Ważną rolę w przedwojennym ruchu zielonoświątkowym odgrywał Gdańsk. Tutaj właśnie G. H. Schmidt otworzył 2 marca 1930 r. Instytut Biblijny, który kształcił duchownych i kaznodziejów zielonoświątkowych. Kształcili się tutaj Polacy, Niemcy, Węgrzy, Rumuni, Bułgarzy, Estończycy i to nie tylko z Kościołów zielonoświątkowych. Kres działalności Instytutu nastąpił w 1938 r., kiedy to pod wyraźną presją hitlerowców Instytut został zamknięty. Jednym z jego wykładowców był przez jakiś czas Donald Gee (1891-1966), słynny zielonoświątkowy kaznodzieja. Był to okres bardzo ożywionych kontaktów z amerykańskimi Assembles of God oraz ze Szwajcarską Misją Zielonoświątkową.